RubenVis
Ruben Vis
In de loop der jaren heb ik tientallen artikelen geschreven, misschien wel honderden artikelen. Hier vind je er een aantal van terug en er komen natuurlijk ook met enige regelmaat nieuwe artikelen bij.
Op zondag 25 januari 2026 is het oudste lid van Sjoel West, Jehudith Gartenberg z.l. (1930) overleden. Ruim vijf jaar geleden, sinds december 2021, verhuisde Jehudith vanuit haar woning in Osdorp naar een verzorgingshuis in de Rivierenbuurt in Amsterdam-Zuid. Daar...
Met hun film en boek De verdwenen stad hebben Willy Lindwer en wijlen Guus Luijters in 2024 de rol van het Amsterdamse gemeentelijk openbaar vervoer blootgelegd en gedocumenteerd. Door het inzichtelijk maken van het vervoer van Joden met gewone trams is door Willy...
De boodschap van Chanoeka zit in een klein kruikje dat olie bevatte om maximaal één dag de Tempel-menora te laten branden maar op miraculeuze wijzer genoeg olie bevatte om niet één maar acht dagen de menora te laten branden. Dit, en de onwaarschijnlijke overwinning...
Hesped voor Ronnie Noach, Joodse begraafplaats Zutphen, Ruben Vis, 18 november 2025 כבוד הרבנים Familie, bestuurders en oud-bestuurders van Joodse Gemeenten, vrienden van Ronnie Noach Diep bedroefd zijn wij hier bijeen om Ronnie Noach naar zijn rustplaats te...
Eigenlijk zou je een boek pas moeten lezen nadat je de presentatie ervan hebt bijgewoond. Onmogelijk natuurlijk, alleen al omdat niet ieder boek een presentatie krijgt, maar het zou je in ieder geval een beter beeld opleveren over de auteur en diens onderliggende...
Hajom harat olam – vandaag is de wereld geboren. Rosj Hasjana is de dag waarop de Schepping zijn afronding kreeg. Wanneer we het Scheppingsverhaal in Bereesjiet lezen, zien we een opbouw. Eerst scheidde G’d hemel en aarde, plaatste de hemellichamen aan het firmament,...
De sjofar die we horen gedurende de maand Elloel en op de twee dagen van Rosj Hasjana, is er om ons op te roepen, wakker te roepen, ons te laten ontwaken. Slapen we dan? Hebben we zitten slapen gedurende het jaar. Ja, weldegelijk, en de sjofar van Rosj Hasjana komt...
Op 10 Menachem 5435 overeenkomend met vrijdag 23 juli 1675 werd de Portugese synagoge in Amsterdam ingewijd. De toen befaamde kunstenaar Romeyn de Hooghe legde het feestelijk tafereel op een ets vast. Het misschien wel meest opvallende element ervan is de kop, de...
Zondagochtend, Tisja Beav werd ik verbaasd door de onverwacht grote opkomst, mannen, vrouwen, jongeren, kinderen, in de sjoel van Eindhoven. Aan het einde van die week was de Portugese synagoge jarig. Dat betekende zeven kwartier lopen (en terug!) om de 350ste...
In 2018 verscheen Thijs Bayens bij mij op kantoor. Eerst stelde hij zich voor als degene die een team had opgezet om de cold case te onderzoeken wie Anne Frank zou hebben verraden. Daarna legde hij me ongevraagd uit dat het erop lijkt dat hij Joodse wortels heeft....
Burgemeester Femke Halsema heeft bij de Jom Hasjoa-herdenking in de Hollandsche Schouwburg excuses uitgesproken voor het handelen van de gemeente Amsterdam jegens haar Joodse inwoners in de Tweede Wereldoorlog. Bij een onderwerp als dit is de exacte inhoud essentieel;...
Voor de oorlog kwam Dolf Aronson wel in Nidche Jisroel Jechanes maar z’n vaste sjoel was het niet. De man die zou uitgroeien tot de verpersoonlijking van deze Oost-Europese sjoel, was zelf van huis uit geen Oost-Jood. Dolf Aronson overleed op Rosj Hasjana op...
Als we ook dit jaar weer aan de Seder zitten en de voor ons gedekte tafel zien met de symbolen van het Pesachverhaal, de matses, uiteraard; de maror, de bittere groenten; het gebraden beentje dat naar het Pesachoffer verwijst, en de vier bekers wijn die we gedurende...
Lees meerWij Joden stellen ons die vraag wel; jaarlijks op Sederavond. Ma nisjtanna? Wat is het verschil. Wat betekent het Joods te zijn. Maar ook: hoe kunnen we als Joden het verschil maken, van toegevoegde waarde zijn …?
27 maart 2015 Sederavond is de avond van de vragen. Eigenlijk de avond van het vragen om een verklaring over ogenschijnlijk niet-logische situaties, de avond van het attenderen op dingen die eigenlijk niet kloppen. Van die “hé, hoe kan dat nou?”-vragen. De vier vragen...
In 1825 publiceerde Mozes Lemans de eerste vertaling van de Asjkenazische dagelijkse gebeden in het Nederlands. Samen met dr. S.I. Mulder vervaardigde Lemans in 1831 het eerste Hebreeuwsch-Nederduitsch Woordenboek. Lemans overleed in oktober 1832, nog geen 47 jaar...
[8 maart 2017] De geschiedenis van Ester en Mordechai, van koning Achasjverosj en Haman is het verhaal van de omgekeerde wereld. De Poerimgeschiedenis begint nadat Achasjverosj een grote militaire overwinning heeft behaald. Dat moet uiteraard gevierd worden. De...
Om de boel een beetje in het gareel te houden, zijn er mensen aangesteld die regels en wetten handhaven. Strikt, dus zonder voorkeur voor de een of de ander. Vandaar dat een politieambtenaar, een douanier of een bijzondere opsporingsambtenaar (boa), allemaal...
Jodendom: het goede doen als kleine gemeenschap Voor een bundel van het Thijmgenootschap over religie in de gemeentelijke beleidspraktijk waarin uitingen van de diverse religieuze stromingen in Nederland aan de orde komen, schreef ik in 2024 deze bijdrage, die uitleg...
Het is met opzet dat ik voor de opzet van dit stuk wil laten zien dat een woord meerdere betekenissen kan hebben :-). Daartoe vormt Toe Bisjvat de aanleiding. Toe Bisjvat is de 15e dag van deze joodse maand, de maand Sjvat wat dit jaar samenvalt met dinsdagavond 30...
7 februari 2017 Bij het 25-jarig bestaan van de sjoel in Beth Shalom Buitenveldert vormt de goede mengeling van kavvana (devotie bij de tefillot) en respectvolle en geïnteresseerde onderlinge bejegening de rode draad. Opeenvolgende sjoelbesturen en gabba’im waken op...
Joodse feesten hebben vaak meerdere namen. Zo niet Chanoeka. Pesach heet ook Chag Ha’aviv, lentefeest en Rosj Hasjana ook Jom Teroea – dag van sjofarblazen. Chanoeka heet alleen Chanoeka. De naam van een feest zegt iets over wat het belangrijkste element van het feest...
In zijn essay 'Amsterdam is een door en door Joodse stad, maar Amsterdam is óók een door en door islamitische stad' probeert Parool-redacteur Tahrim Ramdjan steeds maar weer twee kanten te laten zien. Hij schreef zijn stuk naar aanleiding van de jacht op Maccabi Tel...
Deze zondag is het de treurigste dag op de Joodse kalender: Tisja Beav. De vele rampen die het Joodse volk heeft ondergaan worden op deze dag herdacht, ook de Sjoa. In sjoel wordt een extra Kina (treurgedicht) gezegd dat de Sjoa gedenkt. Op maandagavond 21 september...
11 oktober 2016 De grootste gotspe van het jaar zit verpakt in een klein zinnetje. Als we na een lange veertig dagen durende periode van inkeer en boetedoening aan zijn gekomen bij het einde van Jom Kipoer en meedoen met Ne’iela, het allerlaatste gebedsdeel, dan...
[11 oktober 2012] Op 83-jarige leeftijd is in Amstelveen de heer H.M. Polak overleden. Hans Polak was van 1973 tot 1995 de secretaris van de Joodse Gemeente Amsterdam en nadien ook nog meer dan tien jaar van de Joodse Gemeenten Den Haag en Rotterdam. De Lewaja vond...
Als Rosj Hasjana het hoofd van het jaar is, want ‘rosj’ betekent hoofd, dan moet er ook een staart aan het jaar zitten. Op de avond van Rosj Hasjana is het bij veel mensen gebruik om niet alleen de appel met honing te eten voor een honingzoet jaar maar om ook ander...
Terwijl we richting de 365 dagen gaan dat er nog steeds zo’n honderd gegijzelde Israëlische burgers in tunnels in Gaza gevangen worden gehouden, bepleit Dick Pruiksma dat de Protestantse Kerk er beter aan doet om niet meer van Israël te spreken maar van jodendom,...
[19 juli 2016] De plotselinge dood van Uri Coronel laat de Portugees-Israëlitische Gemeente achter zonder zijn voorzitter. Joods Nederland heeft een trotse representant verloren. Uri Coronel stierf onverwacht nadat hij bij het sporten in de sportschool onwel was...
Een stip zetten in het gebedenboek Mijn eerste schreden in het voorgaan in de sjoeldienst zette ik door Aniem Zemierot te zingen. Ik was een jaar of 7 en leerde het niet van een man maar van een vrouw, mijn Joodse Les-juf Judith Hausdorff. Voor ik voor het eerst Aniem...
13 juni 2013 Op 11 juni is op 86-jarige leeftijd rabbijn Jehoshua Jeshaya Neuwirth overleden. Neuwirth was de autoriteit op het gebied van de voorschriften over het houden van Sjabbat. Zijn opinie over de Sjabbat-voorschriften is de afgelopen vijftig jaar gezaghebbend...
“Keuzevrijheid is een kostbaar goed Laten we daar steeds oog voor hebben en er met elkaar kei- en keihard aan werken dat lijdenswegen, zoals de lijdensweg die hier begon, niet opnieuw worden geplaveid.” Ruben Vis, 13 juni 2019 Kamp Schoorl, het eerste door de Duitse...
Toen in 2007 het Joods Biografisch Woordenboek verscheen miste ik daar een naam: Arthur J.U. Cohen. Er waren natuurlijk vele Cohennen in het boek maar het lemma Adje Cohen ontbrak. Inmiddels is er in de digitale versie van het Joods Biografisch Woordenboek wel een aan...
[7 dec. 2010] Op z’n Bolkesteins, en dus inslaand als een flinke explosie, zo kwamen de woorden aan, waarmee Frits Bolkestein werd geciteerd door dagblad de Pers. Als zodanig herkenbare Joden zouden er beter aan doen hun kinderen voor te bereiden om te emigreren, want...
In mei 1976 werden er ronde witte speldjes verspreid. I am a Zionist met een blauwe davidster stond er op. Ik herinner me de speltjes nog goed. Het was de tijd dat de Verenigde Naties het Zionisme als racisme hadden bestempeld. Maar Zionisten waren er trots op Zionist...
Sinds 1 februari is Ellen Deckwitz stadsdichteres van Amsterdam. Zou iedereen zijn vergeten hoe Deckwitz de Joodse notaris Van den Bergh voor de bus gooide met haar gedicht over het verraad van Anne Frank? Twee jaar geleden, op 17 januari 2022, droeg Ellen Deckwitz...
Tachtig jaar geleden, midden in de Sjoa-periode, werd door uit Nederland afkomstige gevangenen in Bergen Belsen geworsteld met het verbod van chameets op Pesach; het feest dat genoemd wordt: het tijdstip van onze bevrijding. Een kort met de hand op een klein stukje...
In het koor van geluiden over Gaza was onlangs ook de Protestantse Kerk-leiding weer eens te horen. Op Goede Vrijdag publiceerde de Protestantse Kerk een boodschap over Israel en Gaza, openend met: "Pas wanneer we elkaar recht in de ogen kunnen kijken, kan er een...
De avond van de Seder is een avond van waken. Leel sjimoeriem hoe. G’d waakte over het Joodse volk anders was het compleet ten onder gegaan. Op die avond, op Sederavond, betrekken we de kinderen want naast de taak om deze instelling, deze opdracht om de uittocht uit...
Lees meerin ieder geslacht is men verplicht zich te beschouwen alsof je zelf uit Egypte bent uitgetrokken. Dat is de opdracht van Sederavond en die boodschap probeer ik jaar op jaar op die avond aan mijn Sedergenoten over te brengen.
19 april 2016 Op Sederavond ben ik een man op een missie. Ruben Vis Bij ons thuis zijn er twee meningen. En uiteraard heb ik gelijk ;-). De andere mening vindt dat je voor Seideravond de tafel moet dekken met servies en bestek. Mijn mening is dat de maaltijd geen...
Veertig jaar geleden kwam ik voor het eerst in aanraking met chazzanoet. In Rotterdam bestond een Joods koor waarmee we Israëlische liederen zongen. Voor een bat mitswa-viering werd daaruit een koortje geformeerd om in sjoel één stuk te zingen: Retse uit de...
Vandaag hebben we de deur van het Joods Cultureel Centrum achter ons dichtgetrokken, definitief. In 1973 kwam het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap er in, een jaar of twee, drie voordat de Joodse Gemeente Amsterdam haar kantoren er ook naartoe verhuisde. Vijftig...
De burgemeester van Amsterdam heeft met een lange brief aan de Gemeenteraad geprobeerd uit te leggen waarom wat ze heeft gedaan, ze niet verkeerd heeft gedaan, op een 5-jarig achterkleinkind van een Sjoa-overlevende na. Daar heeft ze dan ook een bezoek aan gebracht....
Tot in zijn vezels verbonden met Amsterdam Rabbijn Eddy Meyo Maarsen had eigenlijk als tweede naam Meijer, niet Meyo, moeten krijgen. Maar zijn ouders vonden Meijer in 1938, met de voorschaduw van het nazisme, te Joods en dus niet verstandig. Eddy Maarsen die op 2...
[17 januari 2015] Ruben Vis Toen ik deze week in Parijs was, vond ik het bezoek aan de Joodse buurtsuper het meest onwezenlijke. Geflankeerd door kapsalon en damesmodezaak was het de enige van de drie winkels waar je in gevechtstenue gehulde militairen moest passeren...
Joviaal. Zo ongeveer als Mark Rutte overkomt, de premier die het record premier-zijn van Lubbers overnam. Maar ook vooral resoluut: zo gaan we het doen. Dat zijn de kernbegrippen die mij bijstaan als ik terugdenk aan mijn ontmoeting in het torentje met Ruud Lubbers,...
De eerste Asjkenazische opperrabbijn van Londen wordt in Rotterdam herdacht Ruben Vis, 2014, gewijzigd 2021 In september 2013 werd Ephraim Mirvis geïnstalleerd als de elfde Britse opperrabbijn sinds Aaron Hart in 1704 werd benoemd. Eigenlijk de twaalfde, want direct...
Riwka, zo zou dit boekwerk heten als het een personalized glossy zou zijn en het accent zou moeten liggen op de cover, de voorkant. Riwka is het Hebreeuws voor Rebecca, de naam van een vrouw in de Tora, de Bijbel. Ruben Vis [bijdrage aan een eenmalig glossy...
Geen genocide in Gaza, daartoe roept een aantal actievoerders verhuld als theoloog op (Trouw, 17 oktober). De oproep waarmee ze naar de Tweede Kamer gingen, is volstrekt eenzijdig, erger het is beschamend voor de theologie. Geen genocide in Gaza, zegt een groepje...
Dit jaar is het honderd jaar geleden dat Hans Bloemendal (1923-2015) werd geboren, die zestig jaar lang oppervoorzanger was van de Joodse Gemeente Amsterdam. Ruben Vis schreef een biografie. Hans Bloemendal werd in 1923 in Fulda geboren. Weliswaar benadrukte...
De verslagenheid kan niet groter. Het Joodse volk, waar ook ter wereld, verkeert in intens verdriet. In het 75e jaar van haar bestaan is de staat Israel ongekend hard getroffen, en als Israel wordt getroffen worden wij allen getroffen. Iedereen kijkt TV of volgt het...
Aan de Kerkenraad van de Protestantse gemeente in Winterswijk Geachte dominee, scriba, leden van de Kerkenraad, Uw brief van 17 oktober aan de leden en vertegenwoordigers van de Joodse Gemeenschap in Winterswijk kwam onder mijn aandacht. Allereerst mijn waardering...
Dit najaar is het twee keer Israëlzondag. Allereerst natuurlijk de Israëlzondag in de Protestantse kerken op de eerste zondag in oktober. Een ruime maand later staat Israël opnieuw op de agenda, als de synode van de Protestantse Kerk zich buigt over actualisering van...
Ies Vorst (1938-2023), Morénoe Harav Rabbi Mosje Jitschak ben More Morénoe Harav Rabbi Levi was geen mens die zich op zijn rabbinale positie voorstond. Ies Vorst was bescheiden en beoogde eigenlijk maar één ding: het goede te doen, voor de mensheid en voor de mensen....
Toen de Protestantse Kerk Nederland (PKN) in 2020 schuldbelijdenis uitsprak voor houding en handelen in de oorlogsjaren ten aanzien van de Sjoa die zich voltrok, sloeg de PKN wat mij betreft een bladzijde om. Mijn reactie was toen: “Het is historisch. Natuurlijk is...
Op Goede Vrijdag werd Jezus gekruisigd. Zijn wederopstanding vieren christenen twee dagen later, op Pasen, en op Hemelvaartsdag gedenken zij dat de uit de dood herrezen Jezus is opgestegen naar de hemel. Het is door de eeuwen heen een periode van hoogtij geweest van...
Mijn toespraak bij de herdenking die is gehouden op ingaande Tisja Beav voor het gebouw waar het Joodse Oudeliedengesticht stond tot 1943 en waar nu een bijeenkomst wordt gehouden over de bezetting van Palestina en de blokkade van Gaza. Voor de ingang van het...
Het is bekend en vaak gememoreerd hoezeer de leerlingen van dr. J.H. Dünner hun leraar vereerden, hem de Grote Meester noemden. Joseph Hirsch Dünner was bijna 50 jaar, van 1862 tot en met zijn dood in 1911, rector van het Nederlands Israëlietisch Seminarium en vanaf...
Is de ‘onopgeefbare verbondenheid’ met Israël op theologische gronden zo uniek, dat Palestijnen van die bijzondere positie zijn uitgesloten? Die vraag stelt Nederlands Dagblad-redacteur Koos van Noppen in de krant van 11 mei naar aanleiding van een toespraak van René...
Als het woord Seder volgorde betekent dan moet ieder stuk in de Haggada dus in de juiste volgorde staan. Onmiddellijk na de maaltijd lezen we een stukje dat een vreemde eend in de bijt lijkt omdat het niet op deze plaats lijkt te passen en waar je je misschien wel...
Op 1 december 2019 begon Ursula von der Leyen als president van de Europese Commissie. Tot haar allereerste initiatieven behoorde – binnen tien dagen – een ontmoeting met een delegatie van de Joodse gemeenschappen van Europa. Dit is wat Von der Leyen tegen ons...
Op 30 september 2022 zijn er Stolpersteine gelegd in Dieren, waaronder voor het huis van Abraham van Baaren, zijn vrouw Rebekka Bolle en hun zoon Jakob. Via een omweg was men bij mij terecht gekomen, en was ik gevraagd hierbij aanwezig te zijn. Samen met drie andere...
Vijfentwintig jaar geleden schreef Geert Mak het boek Hoe God verdween uit Jorwerd, de biografie van een dorp tijdens de stille revolutie tussen 1945 en 1995. Hoe de Joden verdwenen uit Nijmegen beschrijven Leo van den Munkhof en Willem Oosterbaan in een boekje van...
Er is gedoechend in Amsterdam op een doordeweekse dag. In de Portugese synagoge voltrok zich op zondagmorgen 8 augustus 2021 een unicum. Kohaniem (priesters) spraken hun zegen uit op een werkdag. De Amsterdamse Sefardiem zijn bekend om hun vele uitzonderlijke,...
[gepublic. 2004] De KRO hoopte vurig dat Anne Frank alsnog de Nederlandse nationaliteit zou krijgen. Dan zou zij in aanmerking komen voor de titel ´Grootste Nederlander´. Een Kamermeerderheid zou de KRO hier in willen volgen. De gedachte lijkt op het eerste gezicht...
Hannah Elisabeth Pick-Goslar, de beste vriendin van Anne Frank, overleed op vrijdag 28 oktober 2022 in Jeruzalem. Ze werd 93 jaar. Hannah Goslar werd in Duitsland geboren. Met haar ouders vluchtte ze na de nazi-machtsovername in 1933 vanuit Berlijn naar Nederland,...
Afgelopen zondag zat ik al vroeg in de trein. De reis ging naar Middelburg, van huis tot sjoel zou vier uur duren. In Leiden kwam er een meneer tegenover me zitten met een ketting om zijn nek en een kruis van een centimeter of acht lang. Hij vroeg me in het Engels of...
Een samenvattend overzicht van waar het boek over de geschiedenis van het Joodse leven in Amsterdam West over gaat. Op zijn regelmatige lange sjabbat-wandeling naar en van de sjoel in de Willem Schoutenstraat vroeg Ruben Vis zich af of de trek uit de Jodenhoek in de...
In 1861 ging er een schok door de Joodse Gemeente Middelburg. In de Aron Hakodesjstonden zeven Torarollen maar na controle was het oordeel dat niet één nog in orde was om gebruikt te mogen worden. Dat blijkt uit een relaas van Jonas Metz, die zijn stuk ondertekent met...
If the word Seder means order, then every piece in the Haggada must be in its correct place. Why, then, immediately after the meal, do we read a passage that seems out of place and why is it even there in the first place? It consists of several pesukim (phrases) from...
When the news broke on January 17, 2022, the British newspaper The DailyMail headlined: “Anne Frank was betrayed by a JEWISH notary.” The word 'Jewish' in capitals. The Shoah is not history. The Holocaust and its aftermath is what we, the Jewish community is...
Nadat het plaats had moeten maken voor het Namenmonument is na diepgaande beraadslaging binnen de gemeente Amsterdam besloten om het monument van Joodse erkentelijkheid met een nieuw uitlegbord te herplaatsen. Ik was uitgenodigd voor de her-onthulling op het...
Er bestaat een vrij bekende foto van de twee voorzitters en de leden van de Joodse Raad. De groepsfoto van de raad, in twee nauwelijks afwijkende versies, is het enige bekende beeld van de Joodse Raad bijeen. Over wie er op de foto staan en wanneer deze is genomen,...
De Raad van Kerken steunde in 2020 een oproep van de Wereldraad van Kerken om een boycot in te stellen en het associatieverdrag dat de EU met Israël heeft, op te zeggen wanneer Israël er toe over zou gaan om delen van de West Bank of het Bijbelse Judea en Samaria te...
Op de dag na Simchat Tora werd 75 jaar geleden een bijzonder certificaat gemaakt. Het certificaat getuigt wie de dag ervoor chattan Tora en chattan Beresjiet waren. Het was 10 oktober 1944, de plaats: kamp Bergen Belsen. Het 93e transport Op 19 mei 1944 vertrok...
Als ik aan de bel trek hoor ik in de gang op weg naar de voordeur iemand op de wijs van Adon Olam zingen dat hij eraan komt en dat de sjoeldienst zo gaat beginnen. Het is de gedreven coördinator van het sjoeltje, Erwin Brugmans. Ik ben in sjoel West, met minder dan 40...
Ooit, veertig jaar geleden, ontstonden de wortels van het OJEC, Overlegorgaan Joden en Christenen, in een loofhut. De oprichters van het OJEC kwamen voor het eerst bijeen op Soekot en daar in de Soeka werd het overlegorgaan geboren. Ruben Vis, 26 september 2018 Ik zit...
Een van de bijzonderheden aan het bestaan van de staat Israel is de religieuze dimensie daaraan. Natuurlijk manifesteert die zich op allerlei manieren en vooral binnen Israel, maar één dimensie is ook duidelijk waarneembaar buiten Israel, in Galoet, de diaspora waar...
Het herinneren van het verleden, draagt bij tot het bereiken van de verlossing Ba’al Sjem Tov Gedurende Pesach 2017 overleed in het noorden van Italië de toen oudste mens ter wereld. Ze was tevens de laatste persoon die nog in de negentiende eeuw was...
Op 26 april 2010 sprak ik, in mijn hoedanigheid als CJO-secretaris, voor een zaal vol geïnteresseerde Protestanten, over het Palestijns-christelijke Kairos-document en de positie die de Protestantse Kerk in Nederland (PKN) hier over in had genomen. Ruben Vis, 27 april...