Om de boel een beetje in het gareel te houden, zijn er mensen aangesteld die regels en wetten handhaven. Strikt, dus zonder voorkeur voor de een of de ander. Vandaar dat een politieambtenaar, een douanier of een bijzondere opsporingsambtenaar (boa), allemaal geüniformeerde overheidsfunctionarissen, hun taak met zo minimaal mogelijke persoonlijke uitstraling of zichtbare voorkeur uitoefenen. Nu ligt er een wetsvoorstel dat boa’s verbiedt zichtbare uitingen van godsdienst of levensbeschouwing te dragen wanneer zij geüniformeerd zijn. Zodat de geüniformeerde wetshandhaver in het contact met burgers neutraal overkomt voor wat betreft zijn of haar geloof of levensbeschouwing.
Ruben Vis
Richtlijn
De toenmalige minister van Justitie & Veiligheid, Dilan Yesilgöz besloot in 2022 om in een richtlijn uniformneutraliteit bij boa’s voor te schrijven. Zij zijn in dienst van gemeenten of worden door gemeenten ingehuurd. Een aantal gemeenten had geen boodschap aan de niet afdwingbare richtlijn en besloot eigen regels op te stellen waarin boa’s wel wordt toegestaan zichtbare uitingen van geloof of levensbeschouwing te dragen. Tegen het zere been van de huidige coalitie van PVV, VVD, NSC en BBB en dus werd besloten om in hun Regeerprogramma de neutraliteit van boa’s niet meer slechts in een niet-afdwingbare richtlijn te verordonneren maar stevig te borgen in een Algemene Maatregel van Bestuur: de AMvB neutraal uniform buitengewoon opsporingsambtenaar. Die gaat voor geüniformeerde boa’s zichtbare uitingen van (levens-)overtuiging en religie verbieden.
Groot manco
Ongeacht of je vindt dat een boa een hoofddoek moet kunnen dragen, om maar te benoemen over welke zichtbare uiting het in de praktijk vooral zal gaan, lijkt het wetsvoorstel aan een groot manco te lijden. Terwijl de wet zich beperkt tot een verbod op zichtbare uitingen van godsdienst of levensbeschouwing heeft de richtlijn uit 2022 het niet alleen over dat soort uitingen. De richtlijn gaat (naar mijn mening terecht) veel verder dan alleen zichtbare uitingen van (levens-)overtuiging en religie. De richtlijn verbiedt ook uitingen van, en ik citeer, ‘politieke overtuiging, geaardheid, beweging, vereniging of andere vorm van lifestyle’. Al die uitingen worden nu niet in afdwingbare wetgeving opgenomen, en dat is eigenlijk best wel raar, alleen al omdat het Regeerprogramma dat wel beoogt. Het Regeerprogramma schrijft: “Omdat van de bestaande landelijke richtlijn, die toeziet op de neutraliteit van boa’s, mag worden afgeweken, komt het kabinet met een plan van aanpak voor het juridisch borgen van de neutraliteit van boa’s.” Want, zei minister van Justitie & Veiligheid David van Weel in november 2024: “Het gaat hierbij om de neutraliteit van het instituut dat iemand representeert en niet om de neutraliteit van de persoon. Daar hoort een neutraal uniform bij, zonder enige toevoeging.”
Extintion Rebellion
Deze wet zou dus de neutraliteit van boa’s juridisch moeten borgen. Neutraliteit strekt verder dan een zichtbare uiting van geloof of levensovertuiging. Toch beperkt de wet zich daartoe. Willen we straks boa’s die hun werk doen bij een Extintion Rebellion-manifestatie met een uiting op hun uniform die met de opvattingen van Extintion Rebellion sympathiseert, of zich daar juist tegen afzet, en dat omdat de gemeente (werkgever) van oordeel is dat dit vooral moet kunnen? Of gaat deze wet dan weer worden aangepast om net als nu aan reparatiewetgeving te gaan doen? Dus waarom alleen zichtbare uitingen van religieuze of levensbeschouwelijke aard verbieden? Deze wet repareert de niet-afdwingbaarheid van de richtlijn, maar schrapt een aantal eveneens onwenselijke uitingsvormen. Weliswaar is de richtlijn vaag in de soorten uitingen, want wat is een ‘beweging’ en wat verstaan we onder ‘lifestyle’, maar de bedoeling van de richtlijn was heel duidelijk. We willen een zichtbaar neutrale wetshandhaver. Het wachten is op de eerste boa met een Palestijnensjaal over de kraag van zijn uniformjas terwijl hij een (pro-)Israelische toerist aanspreekt omdat die op het fietspad loopt. Komt de regering dan opnieuw met reparatiewetgeving?